Dolmabahçe Sarayı ve Çevresi

İstanbul’un simge eserlerinden bir başkası da Dolmabahçe Sarayı‘dır. Hemen yanında bulunan Dolmabahçe Camii yahut diğer adıyla Bezmialem Valide Sultan Camii, Dolmabahçe Saat Kulesi, sarayın anıtsal kapıları ile dışardan bakıldığında bile etkileyici bir bölgedir. Adamakıllı bir şekilde sarayı gezmediğim için elimde yeterince fotoğrafı yok. Topkapı Sarayı’na onlarca kez girip çıktığım halde Dolmabahçe Sarayı’nı 1 tam kez bile gezemedim. Hep öteledim. Bu da benim ayıbım olarak kenarda duruyor. Sarayı ve sarayın çevresini ele almakla yetineceğim. 

Dolmabahçe Sarayı
Saray, anıtsal kapıları da içinde barındıran yüksek duvarlarla çevrilidir. Sarayın diğer pavyonları bu duvarların dışında inşaa edilmiş ve günümüze kadar ulaşan süreçte, gazhane, stadyum yapımı, otel yapımı ve yol yapımı gibi diğer imar operasyonları sırasında bu yapılar ortadan kaldırılmıştır. Abdülmecit döneminde yapılan, 1855 yılında tamamlanmış sarayın mimarı Garabet Balyan‘dır. Son dönemler sıkça duyduğumuz ve kendimi de taraf olarak konumlandırdığım silüet
tartışması içerisinde silüetini çoktan kaybettiğimiz Dolmabahçe’nin
neredeyse tartışılacak bir yanı kalmamıştır.

Dolmabahçe Sarayı ve Çevresi Günümüz Silüeti
Sebah & Joaillier Fotoğraf’ında 1880’lerdeki Silüet

Önce Dolmabahçe Sarayı’nın çevresindeki saraya ait yapıların yıkımı ile başlayan süreç, hemen arkasında bulunan araziden başlayarak imara açılması ile devam etmiştir. Sarayı gölgede bırakacak yükseklikteki otel binaları ve daha arkalarda gökdelenlerin çoğalması ile azametli saray binası bugün kendisini gösterememektedir. Yakın dönemde de İnönü Stadı olarak bilinen, eskilerin halen Mithatpaşa Stadı dediği stadyum da yeniden yıkılıp yapılacak. Muhtemelen daha haşmetli bir stad yapılarak saray biraz daha gölgelenecektir.

Dolmabahçe Sarayı Hazine Kapısı

Sarayın kara tarafında 2 giriş kapısı anıtsal niteliktedir. Bugün müze girişi olarak da kullanılan birinci kapı Dolmabahçe Camii yönünde olup üstte fotoğrafı görünen Hazine Kapısı‘dır. Kitabe ve tuğrayı da bu kapı taşımaktadır. Diğer kapı ise Beşiktaş’a giden yol üzerinde olup altta fotoğrafı görünen Merasim Kapısı ya da Saltanat Kapısı olarak geçmektedir. Önünde kımıldamaksızın nöbet tutan askerleri ile meşhurdu ancak onu da değiştirdiklerinden ötürü artık askerler nöbet tutmuyor. Geleneklerimizi tam oturtamadan harcayarak ne yapmaya çalıştığımızı ben anlamlandıramıyorum.

Dolmabahçe Sarayı Merasim Kapısı

 Dolmabahçe Saat Kulesi

Kapının daha gerisinde müzeye giriş için kontrol sonrası geçilen bahçede Dolmabahçe Saat Kulesi yer alır. 1890-1894 arasında II. Abdülhamit devrinde yapılmıştır. 30 metrelik kulenin mimarının Balyan ailesinden olduğu kesindir ama hangisi olduğu tartışmalı kalmıştır. Kulenin tabanı 8,5×8,5 metredir. Bu bahçenin sahil tarafı kafe ve çay bahçesi olarak kullanıldığından özellikle yaz günlerinde keyifli bir ortamdır.

Dolmabahçe Saat Kulesi, Ocak 2008

Dolmabahçe Camii
Sarayın güneyinde ve saat kulesinin hemen karşısında yer alan Dolmabahçe Camii‘nin inşaatını Sultan Abdülmecit’in annesi Bezmialem Valide Sultan  başlatmış, ölümü üzerine cami Sultan tarafından tamamlatılmıştır. Tasarımı Garabet Balyan’ındır.

Dolmabahçe Camii Görünümü

Caminin deniz tarafında köşesinde bulunan yapı caminin muvakkithanesi. Yol yapımı ve genişletmeleri sırasında kaldırılıp buraya taşınmıştır. Sebili ise dönemindeki tüm itirazlara rağmen yok edilmiştir. Caminin avlu duvarları ve ön kısımları bugün yoktur. Saat Kulesi ise henüz inşaa edilmediğine göre aşağıdaki fotoğraf için rahatlıkla 1890 öncesi görünüm diyebiliriz.

Dolmabahçe Camii Muvakkithanesi Eski Yerinde İken. Sağda Tiyatro Binası Sağda Kısmen Görünmektedir.

Dolmabahçe Saray Tiyatrosu
Caminin Gümüşsuyu’na doğru çıkan yolun başında ve bugün yol olan kısmında sarayın tiyatrosu vardı. 300 seyirci kapasiteli tiyatroda 12 Ocak 1859’da Naum Tiyatrosu tarafından Luigi Ricci’nin “Scaramuccia” operası ilk olarak sergilenir. 1863 yılında çıkan bir yangında kısmen yanıp tamir edilmeyince zamanla harap oldu. Bir dönem tütün deposu olarak da kullanılan yapı 1937 yılında Gümüşsuyu’na çıkan yol düzenlenirken ortadan kaldırıldı.

Tiyatrohâne-i Şâhâne’nin Görünümü

Saray’ın Has Ahır’ı yahut diğer adıyla Istabl-ı Amire binaları ise İnönü Stadyumu’nun yapılması için 1939 yılında ortadan kaldırılmıştır. Aşağıdaki fotoğrafta 1937 yılında kaldırılan tiyatro binası görülmemektedir.

Sol tarafta Dolmabahçe Sarayı’nın Has Ahırları, Tiyatro Binası Yıkıldıktan Sonra. Margaret Bourke-White Fotoğrafı, 1940

Mehmet Emin Ağa Sebili
Günümüzde caminin arka kısmında Gümüşsuyu tarafından gelen yolun da köşesinde bulunan sebildir. Sebil 1956-57 yılındaki yol yapımı ve Dolmabahçe Meydanı düzenlemesi sırasında kaldırılmış 1962 sonrasında sebil ve hazire aynı konumda biraz geriye taşınmıştır. 1740 tarihli sebilin yanında bulunan sıbyan mektebi ve tekkesi ise maalesef bu dönemde ortadan kaldırılmıştır.

Mehmet Emin Ağa Sebili, Sıbyan Mektebi ve Tekke Binası

 

Mehmet Emin Ağa Sebili, Sıbyan Mektebi ve Tekke Binası Yıkılmadan Evvel

 

Mehmet Emin Ağa Sebili Yerine Henüz Monte Edilmeden Evvel
Mehmet Emin Ağa Sebili, Ağustos 2008

Diğer fotoğraflar:

Dolmabahçe Saat Kulesi Bahçeden Görünümü

 

Hazine Kapısı

 

Dolmabahçe Camii

 

Dolmabahçe Sarayı Avlusu

Dolmabahçe Sarayı Eski Fotoğrafları:

Karşı Kıyıdan Dolmabahçe, Sébah & Joaillier fotoğrafı

 

Dolmabahçe Sarayı Anıtsal Kapısı İç Görünümü

 

 

Pascal Sébah fotoğrafı

 

 

Dolmabahçe, Pascal Sébah fotoğrafı
1918 yılında Dolmabahçe Sarayı

Dolmabahçe Camii Eski Fotoğrafları:

 

 

 

 

 

Dolmabahçe Sarayı Çevresine Ait Eski Fotoğraflar:

Saray ve Çevresi, Has Ahır, M. Iranian fotoğrafı, 1870-1900
Dolmabahçe Gazhanesi

 

 

 

Muvakkithane’den eski bir görünüm
Dolmabahçe Saray Tiyatrosu ve burada geçici bir süre

ikamet eden Rus devriminden kaçan Rus göçmenler 1920-1923

Dolmabahçe Sarayı ve Saray Tiyatrosu Binası

 

Dolmabahçe Saray Tiyatrosu
Dolmabahçe Saray Tiyatrosu
Sağda Dolmabahçe Saray Tiyatrosu

 

Dolmabahçe, Margaret Bourke-White, 1940

Eski Dolmabahçe Fotoğrafları:
eski.istanbulium.net/tagged/dolmabahçe
eski.istanbulium.net/tagged/dolmabahçe-camii
eski.istanbulium.net/tagged/dolmabahçe-saat-kulesi
eski.istanbulium.net/tagged/dolmabahçe-sarayı
eski.istanbulium.net/tagged/dolmabahçe-saray-tiyatrosu

Bu yazı Uncategorized kategorisine gönderilmiş ve , ile etiketlenmiş. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir